Հարաբերություններ և հաղորդակցություն
Կաթսան, որից մենք քաղում ենք
Ինչպես է մեր ինքնագնահատականը որոշում, թե ինչ ներքին դիրքով ենք հանդիպում ուրիշներին, և ինչու է սթրեսը աղավաղում մեր հաղորդակցությունը։
Միջանձնային հաղորդակցությունը երբեք պարզապես տեղեկատվության փոխանակում չէ։ Վիրջինիա Սատիրի համաձայն՝ յուրաքանչյուր մարդ իր մեջ կրում է ներքին «կաթսա», որը խորհրդանշում է սեփական ինքնագնահատականը. երբ կաթսան լավ լցված է («High Pot Feeling»՝ լիքը կաթսայի զգացում), մենք ուրիշներին հանդիպում ենք բաց, անկեղծ և առանց հաստատման մշտական որոնման. երբ այն դատարկ է կամ ճաքած («Low Pot Feeling»՝ դատարկ կաթսայի զգացում), հարաբերությունները հայտնվում են ճնշման տակ, քանի որ անգիտակցաբար փորձում ենք սեփական պակասը լրացնել դիմացինի հաշվին (Satir, 1988) [1]։ Այսպես հաղորդակցությունը դառնում է ներքին ինքնագնահատականի հայելի՝ դեռ մինչև որևէ բառ ասվելը։
Սթրեսի տակ գրեթե ոչ ոք չի մնում իր իսկական կենտրոնում։ Սատիրը նկարագրում է գոյատևման չորս բնորոշ դիրք, որոնք ինքնագնահատականի սպառնալիքի պահին ավտոմատ կերպով ակտիվանում են. հաճոյացող/մեղմացնող (սեփական կարիքները մի կողմ դնել՝ ներդաշնակությունը պահպանելու համար), մեղադրող (ուժ ցուցադրել հարձակման միջոցով), գերռացիոնալ (զգացմունքները թաքցնել զուսպ օբյեկտիվության ետևում) և շեղող (լարվածությունը լիցքաթափել թեման փոխելով կամ հումորով)։ Այս սթրեսային արձագանքներից յուրաքանչյուրը կարճաժամկետ «աշխատում է», բայց խոչընդոտում է իրական կապին, քանի որ հրաժարվում է համահունչությունից՝ զգացմունքի, մտքի և արտահայտման համապատասխանությունից [1]։
Համակարգային տեսանկյունից այս օրինաչափությունները պատահական չեն առաջանում, այլ ձևավորվում են հարաբերությունների համակարգերում՝ հիմնականում սովորված ծագման ընտանիքում, և այնտեղ անգիտակցաբար փոխանցվում են [2]։ Ուստի կարևորը ոչ թե «ճիշտ» հաղորդակցման տեխնիկա սովորելն է, այլ սեփական սթրեսային դիրքը ճանաչելը և աստիճանաբար համահունչ, ուղիղ հաղորդակցության անցնելը, որտեղ կարիքները կարելի է բարձրաձայնել՝ առանց դիմացինին վիրավորելու կամ ինքդ քեզնից հրաժարվելու։
Խորհրդատվության մեջ այս մոդելն առաջարկում է գնահատող մոտեցում. ոչ ոք «սխալ չի հաղորդակցվում», յուրաքանչյուր արձագանք ժամանակին եղել է գոյատևման ստեղծագործ ուղի։ Աշխատանքը կայանում է նոր, ավելի գիտակցված ուղիներ մշակելու մեջ, որոնք հաշվի են առնում թե՛ սեփական, թե՛ դիմացինի կարիքները։