Կյանքի ճգնաժամեր և անցումներ
Երբ գետինը ոտքերի տակ փափկում է
Ինչու են կյանքի անցումները միաժամանակ անհրաժեշտ և ցավոտ, և ինչպես կարող է ճգնաժամից նոր հենարան ծնվել։
Կյանքի ճգնաժամն առաջանում է, երբ մարդը երկար ժամանակ չի կարողանում իրադարձություններն իմաստալից կերպով տեղավորել իր նախկին աշխարհայացքում. այն հավասարակշռությունը, որը մինչ այդ կայունություն էր տալիս, կորել է՝ կորստի, փոփոխության կամ կյանքի նոր փուլի պատճառով (Hoffmann & Hofmann, 2017) [1]։ Մասնագիտական գրականության մեջ հաճախ խոսվում է հարմարման խանգարումների մասին, որոնց ընթացքը սովորաբար բաղկացած է մի քանի փուլից՝ առաջին ցնցումից, ներքին «զինաթափման»՝ այսինքն՝ հին պատկերացումներից ազատվելու փուլով, մինչև նոր հեռանկարների աստիճանական ընդունումը [1]։
Տպավորիչ պատկեր է առաջարկում անցումների պատկերացումը որպես «փափուկ գետին». կյանքի մի փուլից մյուսին անցնելիս հին կարգի ամուր հողն այլևս չի պահում, իսկ նորը դեռ գտնված չէ [2]։ Վճռորոշը ոչ թե իրադարձության օբյեկտիվ ծանրությունն է, այլ սուբյեկտիվ գնահատականը՝ արդյոք կա հաղթահարման ռազմավարություն, թե ոչ։ Ով լուծում է տեսնում, ապրում է մարտահրավեր, ով չի տեսնում՝ ճգնաժամ։
Համակարգային տեսանկյունից կյանքի ճգնաժամերը գրեթե միշտ ներհյուսված են հարաբերությունների համակարգում. զուգընկերոջ կորուստը, բաժանումը, երեխաների տնից հեռանալը կամ մասնագիտության փոփոխությունը փոխում են ոչ միայն տվյալ անձին, այլև նրա շուրջ ամբողջ սոցիալական համակարգը՝ ազդելով ընտանիքի կամ սոցիալական ցանցի ներսում դերերի, սպասումների և հաղորդակցման օրինաչափությունների վրա։ Ճկունության (ռեզիլիենտության) հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հենց անձնական և սոցիալական ռեսուրսներին գիտակցված դիմելն է որոշիչ, թե արդյոք ճգնաժամը կդառնա զարգացման առիթ (Welter-Enderlin, 2006) [3]։
Ուստի խորհրդատվության ընթացքում խոսքն այն մասին է, որ ճգնաժամը նախ ընդունենք այնպիսին, ինչպիսին այն կա՝ ոչ թե որպես աղետ, այլ որպես սեփական դինամիկա ունեցող անցում, տեսանելի դարձնենք Ձեր ռեսուրսներն ու աջակցող միջավայրը և քայլ առ քայլ ձևավորենք նոր կողմնորոշում։
Աղբյուրներ
- 1. Hoffmann, S. O. & Hofmann, M. (2017). Anpassungsstörung und Lebenskrise. Beltz.
- 2. Լևինի դաշտի տեսություն, մեջբերված ըստ Engelmann, B. (2019). Therapie-Tools Resilienz (2-րդ հրտ.). Beltz.
- 3. Welter-Enderlin, R. (2006). Resilienz aus der Sicht von Beratung und Therapie. In R. Welter-Enderlin & B. Hildenbrand (խմբ.), Resilienz – Gedeihen trotz widriger Umstände. Carl-Auer.